समाजात ७०% माणसे ही संसारी तर २६% माणसे ही देव-देवतांच्या (शक्ती-उपासना) प्राप्तीसाठी झटणारी व फक्त ४% माणसे ही निखळ अध्यात्मिक उन्नतीसाठी प्रयत्न करणारी असतात असे म्हटले जाते. सद्गुरू 'विचारवंत' हा शब्द वापरतात ते विचारवंत या ४% मधून तयार होत असतात. हे ४% प्रमाण जेव्हा घसरते तेव्हा विचारांचे प्रदूषण वाढीस लागते. ह्या टक्केवारीच्या आधारावर वेदांच्या ऋचांची संख्या आधारलेली आहे असे मानले जाते.
वेदांमधे एकूण १,००,००० ऋचा आहेत. त्यातील ७०,००० ऋचांमधून सांसारिक अडीअडचणींवर मात करण्यासाठीचे उपाय दिलेले आहेत. २६,००० ऋचांमधून देव-देवता प्रसन्न करून घेण्याबद्दलचे मार्गदर्शन आहे. तर फक्त ४,००० ऋचा अध्यात्मिक प्रगती साध्य व्हावी यासाठी रचल्या गेल्या आहेत. या ४,००० ऋचांनाच उपनिषद असे म्हणतात.
मराठी भाषिकांना या उपनिषदांमधील जास्त माहित असलेला भाग म्हणजे गणपती अथर्वशिर्ष होय. याचे कारण म्हणजे लोकमान्य टिळकांनी प्रोत्साहन दिल्यामुळे महाराष्ट्रात मोढ्या प्रमाणावर साजरा होणारा सार्वजनिक गणेशोत्सव होय. असो.
वरील माहितीच्या आधारे आपण नवसे शिष्यांबद्दल विचार करावयाचा प्रयत्न करू.
१) असे शिष्य संसारी असतात.
२) साधारणत: एकूण शिष्य संप्रदायात नवसे शिष्यांचे प्रमाण हे सर्वात जास्त असते.
३) असे शिष्य हे व्यवहारी असण्याचीही शक्यता जास्त असते.
४) या शिष्यांमधे एक चांगला गुण असतो तो म्हणजे काहितरी मिळविण्यासाठी काहीतरी देण्याची त्यांची तयारी असते. त्यांच्यातील याच गुणांचा दुरूपयोग करून ढोंगी गुरू पैसे कमावतात.
५) याउलट खरे सद्गुरू नवसे शिष्यांचा ह्या चांगल्या गुणांचा उपयोग अशा शिष्याची उन्नती करण्यासाठी करतात. सद्गुरूंना अशा शिष्यांकडून काहीही मिळवावयाचे नसते. म्हणून खरे सद्गुरू अशा शिष्यांना काहितरी मिळविण्यासाठी कष्ट करायला प्रवृत्त करतात.
६) अशा शिष्याने मनात बाळगलेले इप्सीत योग्य नसल्यास सद्गुरू त्याचेकडे दुर्लक्ष करतात. अर्थातच आपले काम येथे होणार नाही असे समजून असे नवसे शिष्य सद्गुरूंना सोडून जातात.
७) मात्र अशा शिष्यांनी मनात बाळगलेली इच्छा योग्य असल्यास सद्गुरू त्यांना योग्य मार्गदर्शन करून योग्य ती साधना करायला प्रवृत्त करतात. जर त्यांनी त्याप्रमाणे साधना केली तर या साधनेच्या जोरावर अशा शिष्यांचे मनोवाच्छित पूर्ण होते व त्यांची श्रध्दा वाढून ते सद्गुरूंपाशी स्थिरावतात. जर मनोवाच्छित पूर्ण झाल्यावरही अशा शिष्यांनी त्यांच्या साधनेचा जोर पूर्वीसारखाच कायम ठेवला तर त्यांची ही वाढलेली श्रध्दा त्यांच्या साधनेचा दर्जा वाढवून लवकरच अशा शिष्यांची गणना वसे शिष्यांत होऊ लागते.
८) नवसे शिष्यांतील काही शिष्य मूळचे प्रामाणिक, सज्जन व मनापासून कष्ट करणारे असतात पण 'माणसाने विचार करून विचार करायला शिकले पाहिजे' हा जीवनविद्येचा सिध्दांत माहित नसल्यामुळे त्यांचेकडून अशुभ चिंतन होत जाऊन या संसारातील अडीअडचणीच्या गर्तेत ते फसतात. (या प्रकारच्या माणसांचे सुरेख वर्णन व स्पष्टीकरण सद्गुरूंनी 'तूच आहेस तुझ्या जीवनाचा शिल्पकार' या ग्रंथात पान क्र.१५३-१५४ वर केले आहे.) जर कर्मधर्म संयोगाने अशा माणसांना खरे सद्गुरू लाभले तर अशी माणसे 'नवसे' बनून येतात. त्यांनाही वरच्या प्रमाणेच (क्रमांक ७) अनुभव येतो. मात्र सज्जनपणा व प्रामाणिकपणा व मनापासून कष्ट करण्याची तयारी यांची जास्तीची जोड मिळाल्याने हे लोक नुसते वसे शिष्य बनत नाहीत तर चांगले अधिकारी साधक बनण्यापर्यंत यांची तयारी होते.
९) या सज्जन व प्रामाणिक नवसे शिष्यांवर सद्गुरूंचे बारीक लक्ष असते व असे शिष्य जेव्हा वसे शिष्यांत रुपांतरीत होतात तेव्हा सद्गुरू त्यांचेवर प्रेमही करू लागतात.
१०) साधारणत: नवसे शिष्यांमधूनच सर्वात जास्त वसे शिष्य सद्गुरूंना मिळतात.
११) प्रारंभापासून वसे शिष्य म्हणून सद्गुरूंकडे येणारे अत्यल्प असतात व असे शिष्य हे सत्शिष्य म्हणून ओळखले जातात. अशा शिष्यांची पूर्वजन्मी नक्कीच खूप मोठी साधना झालेली असते.
आता 'शिष्यांचे प्रकार' हे प्रकरण सद्गुरूंनी का लिहिले असावे असे मला वाटते त्याबाबत
आपण सद्गुरू सेवा करत असताना काहीवेळा आपण अत्यंत आनंदात असतो. साधना करण्यात तसेच सेवा करण्यात विलक्षण आनंद मिळत असतो तेव्हा आपण वसे शिष्य असतो.
काही वेळेस सद्गुरू सेवा करताना आपण चेष्टा-मस्करीत (टिंगल-टवाळी नव्हे) सामील होतो तेव्हा आपण हसे शिष्यांत सामील होतो.
काही वेळेस आपण झपाटल्यासारखे काम करतो. इतरजण तसे बोलूनही दाखवतात पण कामा व्यतिरिक्त आपले कशातही लक्ष नसते. अशावेळेस आपण पिसे शिष्य असतो.
बऱ्याच वेळेस आपल्यावर अडचणीचे प्रसंग उद्भवतात तेव्हा आपण ती अडचण सद्गुरूंना सांगतो किंवा मी साधना करत आहे तेव्हा भिण्याचे कारण नाही. आपल्याला सद्गुरू यातून नक्की सोडवतील असा आपल्या मनाला धीर देतो तेव्हा आपण नवसे शिष्य बनत असतो.
काही वेळेस आपल्याला काम करावयाचा खूप कंटाळा येतो. आपले काम सुध्दा कोणाला तरी दुसऱ्याला करायची विनंती करतो. इतरवेळेस आपण नेहमीच काम करत असल्यामुळे आपली विनंती मान्यही केली जाते. यावेळेस आपण बसे शिष्य असतो.
तर कित्येक वेळेस सेवा करत असताना इतरांबरोबर थोडासा वाद होऊन आपली थोडीशी चिडचिड होते तेव्हा आपण रुसे शिष्य बनत असतो.
ही उदाहरणे वानगीदाखल दिली आहेत. यातून मला हे सुचवावयाचे आहे की, सर्व शिष्यांना स्वत:ची तपासणी स्वत: (self test) करता यावी हा उद्देश हे प्रकरण लिहिण्यामागे सद्गुरूंचा असावा.
इतकेच नव्हे तर आपल्या दैनंदिन जीवनात देखील ह्या पध्दतीने आपल्याला आपली तपासणी करता येईल असे वाटते.
सर्वांना नमस्कार, सर्वांना शुभेच्छा.
(samajat 70% manase hi sansari tar 26% manase hi dev-daivatanchy (shakti-upasana) praptisathi jhatanari v 4% manase hi nikhal adyatmik unnatisathi prayatn karanari asatat ase mhatale jate. sadguru 'vicharvant' ha shabd vapartat te vicharvant ya 4% madhun tayar hot asatat. he 4% praman jevha ghasarate tevha vicharanche pradushan vadhis lagate. hya takkevarichy aadharavar vedanchy ruchanchi sankhya aadharleli aahe ase manale jate.
vedanmadhe ekun 1,00,000 rucha aahet. tyatil 70,000 ruchanmadhun sansarik adiadchaninvar mat karanyasathiche upay dile ahet. 26,000 ruchanmadhun dev-devata prasanna karun ghenyabaddalche margdarshan aahe. tar phakt 4,000 rucha adyatmik pragati sadhy vhavi yasathi rachalya gelya aahet. ya 4,000 ruchanna upnishad ase mhanatat.
marathi bhashikanna ya upnishadanmadhil jast mahit asalela bhag mhanaje ganapati atharvshirsha hoy. yache karan mhanaje lokmanya tilakanni protsahan dilyamule mothya pramanavar sajara honara sarvjanik ganeshotsav hoy. aso.
varil mahitichya aadhare aapan navase shishyanbaddal vichar karavayacha prayatn karu.
1) ase shishy sansari asatat.
2) sadharant: ekun shishy sampradayat navase shishyanche praman he sarvat jast asate.
3) ase shishy he vyavahari asanyachi shakyata jast asate.
4) ya shinshyanmadhe ek changala gun asato to mhanaje kahitari milavanyasathi kahitari denyachi tyanchi tayari asate. tyanchyatil yach gunancha durupyog karoon thongi guru paise kamavatat.
5) yaulat khare sadguru navase shishyancha hya changalya gunancha upayog asha shishyanchi unnati karanyasathi karatat. sadgurunna asha shishyankadun kahi milavavyache nasate. mhanun khare sadguru asha shishyanna kahitari milavnyasathi kasht karayala pravrut karatat.
6) asha shishyane manat balagalele ipsit yogya nasalyas sadguru tyachekade durlaksh karatat. arthatach aapale kam yethe honar nahi ase samajun ase navase shishy sadgurunna sodun jatat.
7) matra asha shishyanni manat balagaleli ichcha yogya asalyas sadguru tyanna yogya margdarshan karun yogy ti sadhana karayala pravrutta karatat. jar tyanni tyapramane sadhana keli tar tya sadhanechy joravar asha shishyanche manovanchchit purna hote v tyanchi shradhda vadhun te sadgurunpashi sthiravatat. jar manovanchchit purna jhalyavarahi asha shishyanni tyanchya sadhanecha jor purvisarakhach kayam thevala tar tyanchi hi vadhaleli shradhda tyanchya sadhanecha darja vadhavun lavakarach asha shishyanchi ganana vase shishyat hou lagate.
navse shishyatil kahi shishy mulache pramanik, sajjan v manapasun kasht karanare asatat. pan 'manasane vichar karun vichar karayala shikale pahije' ha jeevanvidhyecha sidhdhant mahit nasalyamule tyanchekadun ashubh chintan hot jaun ya sansaratil adiadchanichya gartet phasatat. (ya prakarachya manasanche surekh varnan v spashtikaran sadgurunni 'tuch aahes tujhya jeevanacha shilpkar' ya granthat pan kramank 153-154 var kele aahe.) jar karm-dharm sanyogane asha manasanna khare sadguru labhale tar ashi manase 'navase' banun yetat. tyannahi varachya pramanech (kramank 7) anubhav yeto. matra sajjanpana, pramanikpana v manapasun kasht karavayachi tayari yanchi jastichi jod milalyane he lok nusate vase shishy banat nahit tar changale adhikari sadhak bananyaparyant yanchi tayari hote.
9) ya sajjan v pramanik shishyanvar sadgurunche barik laksh asate v ase shishya jevha vase shishyat rupantari hotat tevha sadguru tyanchevar premahi karu lagatat.
10) sadharant: navase shishyanmadhunach sarvat jast vase shishy sadgurunna milatat
11) praranbhapasun vase shishya mhanun sadgurunkade yenare atyalp asatat v ase shishy he satshishya mhanun olakhale jatat. asha shishyanchi purvjanmi nakkich khup mothi sadhana jhaleli asate.
aata 'shishyanche prakar' he prakaran sadgurunni ka lihile asave ase mala vatate tyababat
aapan sadguru seva karat asatana kahivela aapan atyanat aanandat asato. sadhana karanyat tasech seva karanyat vilakshan aanand milat asato tevha aapan vase shishy asato.
kahi veles sadguru seva karatana aapan cheshta-maskarit (tingal-tavali navhe) samil hoto tevha aapan hase shishya hoto.
kahi veles aapan jhapatalyasarakhe kam karato. itarjan tase bolunahi dakhavatat pan kamavyatirikta aapale kashatahi laksh nasate. asha veles aapan pise shishy asato.
baryach veles aaplyavar adachaniche prasang udbhavatat tevha aapan ti adachan sadgurunna sangato kinva mi sadhana karat aahe tevha bhinyache karan nahi. aapalyala sadguru yatun nakki sodavatil asa aapalya manala dhir deto tevha aapan navase shishy banat asato.
kahi veles aapalyala kam karavayacha khup kantala yeto. aapale kam sudhdha konala tari dusaryala karayachi vinanti karato. itar veles aapan nehamich kam karat asalyamule aapali vinanti manyahi keli jate. yaveles aapan base shishy asato.
tar kityek veles seva karat asatana itaranbarobar thodasa vad houn aapali thodi chidchid hote tevha aapan ruse shishy banat asato
hi vanagi dakhal udaharane dile aahet. yatun mala he suchavavayache aahe ki, sarv shishyanna swat:chi tapasani swat: (self test) karata yavi ha uddesh he prakaran lihinyamage sadgurncha asava.
itakech navhe tar aapalya dainandin jivanat dekhil hya padhdatini aapalyala aapali tapasani karata yeil ase vatate.
sarvanna namaskar, sarvanna shubhechcha.)
