Meaning of VishvaPrarthana

सर्वांना नमस्कार,

कर्ता, कर्म व कर्मफळ ह्या तीन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. ह्या तिन्हीमधील कर्मफळाचे महत्व सांगण्यासाठी या गोष्टीचे प्रयोजन आहे. प्रत्येकाला आपल्या कर्माचे फळ स्विकारायलाच लागते. जर ते फळ स्विकारण्याशिवाय दुसरा कोणताच पर्याय नसेल तर शहाणा माणूस ते कर्मफळ कसे स्विकारतो हे शिकता यावे हा या गोष्टीचा हेतू आहे. यासाठी त्या माणसाला आत्मज्ञान प्राप्त झालेले असले पाहिजे किंवा तो भक्त असला पाहिजे किंवा २४ तास अखंडपणे ईश्वराच्या अनुसंधानात असले पाहिजे या अटींची काही जरूरी आहे असे मला वाटत नाही. त्या माणसाची स्थिती जर अशी असेल तर त्याला मी "ज्ञानोत्तर कर्म" असे म्हणेन. पण जर तो माणूस सामान्य असेल तर संतांनी सांगितलेल्या कर्मफळाच्या सिध्दांन्तावर श्रध्दा असली तरी तेवढे पुरेसे होऊ शकेल व त्या आधारे तो हे शहाणपण शिकू शकेल असे मला वाटते. कोणतीही तक्रार न करता कर्मफळ स्विकारण्याची संताची पध्दत स्पष्ट होण्यासाठी मी "यश" व "अपयश" हे शब्द वापरले असून हे दोन्ही शब्द "कर्मफळ" या अर्थानेच वापरले आहेत.

या गोष्टीचे शिर्षक आहे. "ईश्वर जो करता हैं अच्छा करता हैं" या शिर्षकावरून ईश्वर हा कर्ता आहे अशी समजूत होण्याची शक्यता आहे. प्रत्यक्षात तसे नाही. आपल्या कर्माचे जे कर्मफळ ईश्वर देत असतो ते तो आपल्या भल्यासाठीच अथवा कल्याणासाठीच देत असतो असा या शिर्षकाचा अर्थ आहे. येथे "कल्याण" या शब्दाचा अर्थ आहे "ज्यावेळेस हे कर्मफळ द्यावयास पाहिजे तेव्हांच देणे. ज्या स्वरुपात द्यायला पाहिजे त्या स्वरुपातच देणे. ज्या जीवाचे कर्म आहे त्या जीवालाच ते कर्मफळ देणे. आणि हे सर्व अचूकतेने व कोणताही भेदाभेद न करता देणे" एवढा सगळा अर्थ "ईश्वर जो करता हैं" या वाक्यातून सूचित होतो असे मला वाटते.

राजाचे बोट तुटले हे जरी खरे असले तरी आपले बोट तुटावे हा काही राजाचा हेतू नव्हता. किंवा त्याने आपणहून आपले बोट कापून टाकले नव्हते. तर तो निव्वळ अपघात होता. पण दरबारी माणसाची कर्मफळाच्या सिध्दान्तावर श्रध्दा असल्याने राजाच्या मागील कोणत्यातरी कर्माचे ते फळ आहे ह्यावर त्या दरबारी माणसाचा विश्वास होता. त्यामुळे जरी बोट तुटले तरी त्यातून काहीतरी चांगलेच निष्पन्न होईल यावरही त्या दरबारी माणसाची श्रध्दा होती. त्याचबरोबर तो आत्मज्ञानी अथवा भक्त वगैरे नसल्यामुळे पुढे काय घडणार आहे याचीही त्याला कल्पना नव्हती. पुढे जे काही घडले ते सर्व घडल्यानंतरच त्या दरबारी माणसाला सर्व उलगडा झाला आहे असेच मला वाटते. जर त्या दरबारी माणसाला जिवनविद्या तत्वज्ञानाच्या साहाय्याने हे सर्व समजावून सांगण्याची राजाने आज्ञा केली असती तर त्या दरबाऱ्याने मला वाटते खालील शब्दांची योजना केली असती.

"हे राजन, माणसाचे आचार विचार व उच्चार ह्या द्वारे चैतन्यशक्तिंशी व तिच्या निसर्गनियमांशी त्याचा प्रत्यक्ष संबंध येत असतो. जर त्याचे हे आचार विचार व उच्चार शुभ असतील तर त्यातून इष्ट नियती जन्म घेत असते. पण जर ते अशुभ असतील तर अनिष्ट नियती जन्माला येते. तुझे बोट तुटले याचे कारण तुझे पूर्वीचे ( या जन्मातील तसेच मागील जन्मातील) कोणतेतरी कर्म कारण असले पाहिजे हे लक्षात घे. उगाच खेद अथवा दु:ख करत बसू नकोस किंवा त्याचा राग कोणावर तरी काढण्याचा प्रयत्न करू नकोस कारण त्यातून तू परत अनिष्ट नियती जन्माला घालशील. तू तुझ्या कर्माचे फळ भोगून संपवलेले असल्याने त्याप्रमाणात तुझी अनिष्ट नियती कमी झाली आहे याचे समाधान तू मान. यायोगे तू तुझे दु:ख भोगून संपवशीलच पण त्यातून अनिष्ट नव्हे तर इष्ट नियती निर्माण करू शकशील हे लक्षात घे. यालाच प्रतिकूल परिस्थितीतही पुण्य संपादन करणे असे म्हणतात. हे राजन तुझ्या हे कायम लक्षात असू दे की, तू नेहमी चांगले विचार आचार व उच्चार करीत आला आहेस. त्यातून नक्कीच इष्ट नियती निर्माण झालेली असणार. ती इष्ट नियती तुझ्या वाट्याला आल्याशिवाय राहाणार नाही यावर विश्वास ठेव. -- इत्यादि इत्यादि."

मात्र ह्या गोष्टीकडे "इश्वर कर्ता" या दृष्टीकोनातून पाहिल्यास अर्था ऐवजी विपरीत अर्थ निघेल असे मला वाटते.

सर्वांना नमस्कार. सर्वांना शुभेच्छा.